21 października 2019 (poniedziałek) - 12:47
Mielecki Uniwersytet Dziecięcy
Mielecki Uniwersytet Dziecięcy
Mielecki Uniwersytet Dziecięcy
Kultura i nauka

Mielecki Uniwersytet Dziecięcy

Relacja z zajęć MUD z dnia 25 kwietnia 2015

O tym, jak i w której epoce się pojawiły i kiedy wyginęły dinozaury, opowiadała studentom Mieleckiego Uniwersytetu Dziecięcego dr Agata Jurkowska, geolog, pracownik naukowy Akademii Górniczo-Hutniczej. Warsztaty, których tematem także były dinozaury, obok dr Jurkowskiej prowadzili: dr hab. Bartosz Błachno z Uniwersytetu Jagiellońskiego (Instytut Botaniki) i doktorant UJ Klaudiusz Salamon (Instytut Nauk Geologicznych). Zajęcia odbyły się 25 kwietnia.

 

Mielecki Uniwersytet Dziecięcy Mielecki Uniwersytet Dziecięcy Mielecki Uniwersytet Dziecięcy Mielecki Uniwersytet Dziecięcy Mielecki Uniwersytet Dziecięcy Mielecki Uniwersytet Dziecięcy

Dinozaury – fakty i mity
Dinozaury stały się modne, od kiedy nakręcono ,,Park jurajski” a potem wiele, wiele filmów dla dzieci i młodzieży. Zaraz zareagował rynek gadżetów, zabawek, a potem na świecie, w Polsce także, powstawać zaczęły parki dinozaurów. Trwa fascynacja tymi niezwykłymi zwierzętami, które zniknęły w tajemniczych okolicznościach z powierzchni Ziemi.
Agata Jurkowska sprostowała kilka wciąż powtarzających się mitów dotyczących dinozaurów, w zamian dostarczając rzetelnej wiedzy na ich temat.
Dinozaury pojawiły się na Ziemi nie w epoce jury, ale na przełomie permu i triasu, a więc ponad 220 mln lat temu, a wyginęły w okresie kredy, a więc w końcowej fazie ery mezozoicznej (ok. 66 mln lat temu). Fascynują ludzi zwłaszcza dlatego, że niektóre ich gatunki osiągały olbrzymie rozmiary. Do naszych czasów pozostały tylko ptaki, które wyewoluowały z dinozaurów.

Straszne i strasznie stare jaszczurki
Do niedawno uznawano, że dinozaury były zmiennocieplne, tymczasem najnowsze teorie temu przeczą. Ich nazwa pochodzi z języka greckiego i oznacza „straszną jaszczurkę”, choć dinozaury nie mają nic wspólnego z tym gatunkiem. Dinozaury to zwierzęta wybitnie lądowe. Podczas warsztatów dzieci odróżniały na zdjęciach dinozaury od innych, nieco podobnych zwierząt. Były wśród nich: gad pływający – ichtiozaur, który mógł nurkować na dużych głębokościach dzięki wielkim oczom, które wychwytywały promienie światła; mastodont (owłosiony nosorożec).
Pierwsze dinozaury były małe, szybkie i zwinne. Polowały na dużo większe zwierzęta wielkimi stadami. Te małe, najstarsze dinozaury w dużych grupach występowały na terenie dzisiejszej Polski. Odnaleziono tu wiele śladów ich istnienia. Pojawiły się, gdy na Ziemi było gorąco, morza były ciepłe, a jedynymi roślinami były olbrzymie skrzypy. Na Ziemi żyły gady, które były ociężałe i powolne.

Jurajski raj
Najlepszą epoką dinozaurów była jura. Bujna roślinność sprzyjała dinozaurom, chociaż, wbrew temu, co możemy zobaczyć na filmach o dinozaurach, w tym okresie nie było jeszcze na Ziemi kwiatów. Za to, a tego filmy nie pokazują, dinozaury cierpiały na choroby, które znamy dotąd, czyli malarię, alergie i boreliozę. Te większe były bardzo powolne i nie byłoby żadnego problemu, aby im uciec – obalała kolejny mit dr Jurkowska.

Zęby i pazury
Studenci dostali plastikowe modele zębów i pazurów i musieli rozpoznać, który dinozaur był ich posiadaczem. Rozpoznawanie, czy dany gatunek był roślino- czy mięsożerny nie było trudne.
To, co pozostało po dinozaurach, to szkielety i zęby. Miliony lat najlepiej przetrwały zęby. Kości, które się zachowały i zostały odnalezione są zwykle wymieszane. Nie jest tak, mówiła dr Jurkowska, że znajdujemy cały szkielet, tak jak to widać w muzeach, gdzie szkielet dinozaura posiada wszystkie kości. To mit, tak naprawdę większość kości jest dorabiana z gipsu. Paleontolodzy mają wiele kłopotów, aby rozpoznać dany gatunek, nieraz zdarzało się, że się mylili i wydawało im się, że odkrywali nowy typ dinozaura, a potem okazywało się, że to nieprawda.
Dinozaury rodziły, a potem wysiadywały jaja. Są rekordzistami, jeśli chodzi o ich bardzo szybkie rozprzestrzenienie się na świecie. Opanowały wszystkie kontynenty, co oczywiście było o wiele prostsze niż teraz, bo wtedy świat był w jednym kawałku, który nazywamy teraz Pangea. Upłynęły setki milionów lat, zanim lądy się porozdzielały – po okresie jury.

Jak wyginęły?
Panowały na Ziemi bardzo długo – 150 milionów lat. Nic nie zwiastowało ich kresu. A jednak. Naukowcy dotąd nie są do końca pewni, co było przyczyną ich wyginięcia. Teorii jest wiele. Epidemia? Uderzenie wielkiego meteorytu, który wywołał masowe wybuchy wulkanów? Ssaki, które wyjadały jaja dinozaurom, aby wyprzeć je z Ziemi?
Która z tych teorii jest najbliższa prawdy? Ta, która mówi o efekcie cieplarnianym, którego praprzyczyną było uderzenie olbrzymiego asteroidu w ocean. Udało się znaleźć krater po tym asteroidzie. Krater ma średnicę 30 km, asteroid miał 15 km i jego uderzenie wywołało masowe, wieloletnie wybuchy wulkanów i tsunami. Wyrzucone w powietrze pyły zasnuły szczelnie Ziemię już po 4 tygodniach. Zapanowała ciemność i zima, która trwała przez kilka lat. Dinozaury wymarły z powodu zatrucia powietrza, temperatury, braku jedzenia… Czy człowiek przeżyłby w takich warunkach? Nie, twierdzą naukowcy, zabiłoby nas zatrute powietrze, którego w żaden sposób nie można porównać do obecnie zanieczyszczonej atmosfery, bo ona jest czysta jak śnieg, jeśli porównać ją z tamtymi czasami.

Mielecki Uniwersytet Dziecięcy
Mielecki Uniwersytet Dziecięcy
Mielecki Uniwersytet Dziecięcy

Zobacz też...

Mielec: Informacje, Relacje, Wiadomości, Wydarzenia, Ogłoszenia, Nowości