W Cieniu Jupiterów Mielec
Image default
Historia Informacje

Obchody 80. rocznicy zbrodni katyńskiej w Mielcu

26 czerwca 2020 roku, po częściowym rozluźnieniu restrykcji związanych z pandemią, ale z zachowaniem obowiązujących obostrzeń, Mielecki Komitet Katyński wespół ze Starostą Powiatu Mieleckiego i Prezydentem Miasta Mielca zorganizują uroczystości związane z 80. rocznicą zbrodni katyńskiej.

O godzinie 12 w bazylice mniejszej pod wezwaniem św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Mielcu odprawiona zostanie msza święta w intencji ofiar Katynia. Homilię wygłosi ks. Marcin Krępa. Następnie dalsza część uroczystości odbędzie się przy Ścianie Katyńskiej.

Uczniowie I Liceum Ogólnokształcącego przygotowali program artystyczny. Przemówienie wygłosi przewodniczący Mieleckiego Komitetu Katyńskiego dr Jerzy Skrzypczak. Pod Ścianą złożone zostaną wiązanki kwiatów i znicze.

Mielecka Ściana Katyńska

Mielecka Ściana Katyńska została odsłonięta i poświęcona 6 maja 1990 r. jako jedno z pierwszych w Polsce miejsc upamiętnienia ofiar sowieckiego ludobójstwa. Na murze kościoła św. Mateusza w Mielcu umieszczone zostały wówczas pierwsze 23 tabliczki, które symbolizują mielczan pomordowanych przez Sowietów: oficerów Wojska Polskiego, funkcjonariuszy Policji Państwowej oraz urzędników. Tabliczki ułożone zostały w kształcie rozpostartych orlich skrzydeł.
Ściana na stałe wpisała się w krajobraz i wydarzenia patriotyczne Mielca.

Przez lata miejsce wzbogacało się o nowe upamiętnienia, w tym ziemię katyńską, umieszczoną pod jedną z tablic w 1999 r. W 2010 r. w 25 rocznicę powstania upamiętnienia, urządzone zostały stosowne uroczystości, które połączyła tragiczna wiadomość o katastrofie pod Smoleńskiem. W 2015 r. w 75. rocznicę zbrodni katyńskiej staraniem Mieleckiego Komitetu Katyńskiego pomnik został starannie odrestaurowany. Ściana Katyńska zawierała wówczas 86 tabliczek memoratywnych.

80. rocznica zbrodni katyńskiej zobligowała Komitet do przygotowania stosownego upamiętnienia kolejnych, udokumentowanych ofiar sowieckiej zbrodni, związanych z ziemią mielecką. Jest to wynik dalszych badań historycznych i nowych ustaleń. Celem Komitetu jest, by każda z zamordowanych osób została utrwalona w pamięci społecznej imienną tabliczką. Społecznym staraniem Komitetu, pośród istniejących już tabliczek memoratywnych, 26 czerwca upamiętnieni zostaną: plutonowy WP Tadeusz Białobrzeski, zamordowany w Charkowie, podporucznik WP Roman Griesswald, zamordowany w Charkowie, st. posterunkowy PP Jan Karcz, zamordowany w Kalininie, st. wachmistrz WP Jan Trzpis, zamordowany  w Kalininie, przodownik PP Hipolit Wanatowicz, zamordowany  w Kijowie/Bykownia, kapitan dypl. WP Piotr Borkowski-Dunin, zamordowany w Katyniu, kapitan WP Jan Kanty Nowak, zamordowany w Katyniu, major WP Walerian Orłowski, zamordowany w Katyniu, podpułkownik WP Juliusz Skorupka-Padlewski, zamordowany w Katyniu.

Środki na ten cel pozyskało Stowarzyszenie Społeczno – Edukacyjne „Orzeł Biały – Strzelec” od Kirchhoff Polska Sp. z o.o. z siedzibą w Mielcu. Donacja ta pozwoliła wykonać i zamontować tabliczki memoratywne oraz przygotować uroczystości. Podziękowania za okazane wsparcie należą się panu prezesowi Kirchhoffa Januszowi Soboniowi.

Wykonano i zamontowano w sumie 9 nowych tabliczek, ponadto na dwóch uaktualniono dane dotyczące stopni. Obecnie na Mieleckiej Ścianie Katyńskiej upamiętnione są 93 osoby.

„Nierozstrzelana pamięć”

Uroczystościom 80. rocznicy zbrodni katyńskiej towarzyszy wydawnictwo, drugie, poszerzone wydanie Mieleckiego słownika katyńskiego, autorstwa dr Jerzego Skrzypczaka. Zawiera 93 biogramy mielczan-katyńczyków. Książka ukazała się dzięki wsparciu finansowemu starostwa mieleckiego.

Mielecki słownik katyński powstał w oparciu o konfrontację list dyspozycyjnych NKWD z dokumentami z polskich archiwów (także prywatnych) i literaturą przedmiotu oraz z wcześniejszymi ustaleniami historyków z ubiegłych lat. Usunięto z niej kilka nazwisk policjantów z powodu mylnego ich powiązania z regionem mieleckim, dodano zaś obecnie, w drugim wydaniu, 8 nowych nazwisk, ustalonych w ostatnim czasie. Na pewno drugie, poszerzone i uzupełnione wydanie „Nierozstrzelanej pamięci” Mieleckiego słownika katyńskiego jest jak dotąd najobszerniejszą publikacją w tym zakresie, zarówno pod względem ilości, jak i kompletności zawartych w nim biogramów, które zostały napisane po wieloletnich i mozolnych kwerendach w archiwach wojskowych, państwowych, kościelnych i instytucjonalnych. Ponadto, o ile to tylko było możliwe, na podstawie dokumentów, informacji i wspomnień otrzymanych od rodzin mieleckich katyńczyków, mieszkających dziś w kraju i za granicą. Wykorzystano dostępną literaturę przedmiotu, a także pamiętniki (opublikowane i rękopiśmienne) oraz prasę i fotografie. Każdy biogram opatrzony został notą bibliograficzną, co pozwala na weryfikację zamieszczonych w nim informacji. Bardzo istotne są także fotografie. W znacznym stopniu udało się je odnaleźć, ale w kilkunastu przypadkach, niestety, nie znaleziono zdjęć prezentowanej osoby.

Zachodzi pytanie, czy Słownik zawiera biogramy wszystkich mielczan-katyńczyków i czy jest to lista pełna, skończona? Odpowiedź, jak na razie, może być tylko jedna – na pewno nie! Bo prawdopodobnie znajdą się jeszcze pojedyncze osoby, które mogły np. przez kilka lat uczęszczać do mieleckiego gimnazjum (ale nie są jego absolwentami) lub krótko przebywać na tym terenie z innych powodów, a o których na razie nic nie wiemy. Ponadto nie znamy tzw. „białoruskiej listy katyńskiej”, nieujawnionej dotąd przez Federację Rosyjską i Białoruś, na której mogą pojawić się w przyszłości nazwiska osób związanych z Mielcem i ziemią mielecką. Także brak pełnego dostępu do dokumentów katyńskich w archiwach rosyjskich i białoruskich zablokował na długie lata możliwość całkowitego odtworzenia listy mielczan – oficerów i policjantów zamordowanych na Wschodzie.

Biorąc pod uwagę fakt utajnienia śledztwa katyńskiego przez Federację Rosyjską oraz brak jakiejkolwiek woli politycznej do pełnego wyjaśnienia okoliczności zbrodni, należy przyjąć, iż Katyń będzie jeszcze przez długie lata ciążył na wzajemnych stosunkach polsko-rosyjskich i celowo będzie w cyniczny sposób przez Rosję „rozgrywany” politycznie.

 Jerzy Skrzypczak, Marek Zalotyński

Zobacz też...

W Cieniu Jupiterów Mielec
Mielec: Informacje, Relacje, Wiadomości, Wydarzenia, Ogłoszenia, Nowości